Όλοι κλαύστε. Αποθαμένος ο αρχηγός της Εκκλησίας
κλαύστε, κλαύστε κρεμασμένος ώσαν να ‘τανε φονιάς.
Διονύσιος Σολωμός, Ύμνος εις την Ελευθερίαν, 135.
Άγνωστα τα μελλούμενα στους ανθρώπους. Κανείς δεν ξέρει ο χρόνος τι θα φέρει, όσα σχέδια κι αν κάνουμε. Όταν μάλιστα οι καιροί είναι σκοτεινοί και μυρίζουν θάνατο, τότε το μέλλον είναι ακόμη πιο απρόοπτο. Σε τέτοιους σκοτεινούς καιρούς γεννήθηκε στη Δημητσάνα ο Γιώργης, γιος του βοσκού Ιωάννη και της Ασημίνας Αγγελοπούλου. Τα πρώτα γράμματα τα έμαθα στο χωριό του μα δεν έμεινε εκεί, αφού ο Θεός είχε άλλα σχέδια γι’ αυτόν. Πήγε για περισσότερες σπουδές στην Αθήνα και μετά στη Σμύρνη. Σιγά-σιγά ανακάλυψε την ιερατική του κλήση και χειροτονήθηκε διάκονος παίρνοντας το όνομα Γρηγόριος. Γρήγορα έγινε αρχιδιάκονος και στη συνέχεια ιερέας και Μητροπολίτης Σμύρνης.
___Οι ικανότητές του δεν έμειναν απαρατήρητες από την Εκκλησία, που το 1797 τον εξέλεξε Πατριάρχη στον Οικουμενικό Θρόνο. Από τη θέση αυτή ο Γρηγόριος ο Ε΄ ασχολήθηκε αρχικά με το κοινωνικό έργο. Πολλά ήταν τα σχολεία που ίδρυσε αλλά από τη δράση του ξεχώρισε η ίδρυση του Πατριαρχικού Τυπογραφείου. Γρήγορα όμως συκοφαντήθηκε κι εκθρονίστηκε. Βρέθηκε το λοιπόν στο Άγιον Όρος διδάσκοντας γράμματα τους μοναχούς. Και τα χρόνια περνούσαν, ώσπου η Εκκλησία τον ξανακάλεσε πίσω στον Πατριαρχικό θρόνο, όπου έγινε δεκτός με μεγάλο ενθουσιασμό από τον λαό.
___Οι καιροί όμως, είπαμε, ήταν σκοτεινοί και τα πολιτικά παιχνίδια πολλά και άσχημα. Για δεύτερη φορά αναγκάσθηκε να αφήσει τον Πατριαρχικό θρόνο για να εξορισθεί στο Άγιο Όρος. Εννέα χρόνια προσευχόταν εκεί ο Γρηγόριος. Και οι προσευχές του εισακούσθηκαν. Το 1818 έγινε για Τρίτη φορά Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως. Ήταν τα χρόνια που ο ελληνικός λαός είχε ξεκινήσει τον ένοπλο αγώνα και μαζί με τη Φιλική Εταιρεία προετοίμαζαν την Επανάσταση. Ο Γρηγόριος εξαναγκάσθηκε από τους Τούρκους να υπογράψει αφορισμούς επαναστατών, θέλοντας με τον τρόπον αυτόν να εμποδίσει τη σφαγή πολλών Ελλήνων στην Κωνστντινούπολη.
___Μετά τη Λειτουργία του Πάσχα, στις 10 Απριλίου 1821, οι Τούρκοι συνέλαβαν τον Γρηγόριο, τον καθαίρεσαν και τον φυλάκισαν. Εκείνο το απόγευμα τον κρέμασαν μπροστά στην κεντρική Πύλη του Πατριαρχείου. Τρεις μέρες ο όχλος εξευτέλιζε το κρεμασμένο του άψυχο σώμα και όταν το κατέβασαν από την κρεμάλα, το πήραν τρεις Εβραίοι που, αφού το έσυραν για ώρα στους δρόμους και τις γειτονιές, το έριξαν στο τέλος στη θάλασσα. Ο Θεός όμως βοήθησε να βρεθεί από έναν Κεφαλονίτη πλοίαρχο και να ταφεί στην Οδησσό. Τα οστά του μεταφέρθηκαν αργότερα στον μητροπολιτικό ναό της Αθήνας, όπου βρίσκονται μέχρι σήμερα. Το 1921 η Εκκλησία τον αναγνώρισε ως Άγιο και Εθνομάρτυρα.
Από το βιβλίο «Δύο φορές το ’21»