Βελεστίνο 1757 – Βελιγράδι 1798
«Ως πότε, παλληκάρια να ζούμεν στα στενά,
μονάχοι, σαν λιοντάρια, στες ράχες, στα βουνά.
Καλλιό ‘ναι μιάς ώρας ελεύθερη ζωή,
παρά σαράντα χρόνια σκλαβιά και φυλακή»
Θούριος
Δεν ήταν μόνο αυτοί που πολέμησαν με τα όπλα για την ελευθερία της Ελλάδας, αλλά κι αυτοί που με την πένα και τις ιδέες τους βοήθησαν στον ξεσηκωμό των σκλαβωμένων Ελλήνων. Ένας τέτοιος σπουδαίος στοχαστής ήταν και ο Ρήγας. Γεννημένος στο Βελεστίνο της Θεσσαλίας, έμαθε τα πρώτα του γράμματα κι από εκεί βρέθηκε στο Άγιο Όρος όπου γνωρίστηκε με τον άγιο Νικόδημο τον Αγιορείτη. Στη συνέχεια έφυγε για την Κωνσταντινούπολη, όπου συνέχισε τη μόρφωσή του. Γρήγορα μπήκε στον κύκλο των Φαναριωτών και επηρεάστηκε από τις ευρωπαϊκές ιδέες του Διαφωτισμού. Εκεί ήρθε σε επαφή και με τον Αλέξανδρο Υψηλάντη, αρχηγό της Φιλικής Εταιρείας. Λόγω της μεγάλης του μόρφωσης, άρχισε να διακρίνεται ως λόγιος και συγγραφέας.
Από την Κωνσταντινούπολη ταξίδεψε στη Βιέννη, όπου άρχισε να τυπώνει τα βιβλία του. Ο Ρήγας οραματιζόταν την περιοχή των Βαλκανίων απαλλαγμένη από τους Τούρκους, γι’ αυτό και τα έργα του προσπαθούν να διαδώσουν αυτές τις ιδέες. Το επαναστατικό του τραγούδι «Θούριος» αρχίζει και γίνετια ύμνος στο στόμα του λαού, ενώ η «επαναστατική του προκήρυξη» ξεσηκώνει Έλληνες και λαούς των Βαλκανίων σε έναν κοινό σκοπό, τη λευεριά από τους Τούρκους.
Επηρεασμένος από τη Γαλλική Επανάσταση συντάσσει τη «Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του ανθρώπου» και το «Σύνταγμα του Ρήγα» σύμφωνα με τα πρότυπα των Γάλλων Διαφωτιστών. Στην Βιέννη τυπώνει τη «Χάρτα» της Ελλάδος, έναν χάρτη μεγάλων διαστάσεων με πολλές πληροφορίες, έργο σπουδαίο για την εποχή του. Όλα αυτά όμως τον καθιστούν ύποπτο και επικίνδυνο για την Αυστριακή Κυβέρνηση. Ο Ρήγας συλλαμβάνεται στην Τεργέστη από τις Αυστριακές αρχές με τις τυπωμένες του επαναστατικές προκηρύξεις. Οι αρχές τον ανακρίνουν για τη δράση του κι εκείνος προσπαθεί να αυτοκτονήσει με μαχαίρι, αλλά χωρίς να τα καταφέρει. Οι φίλοι του που βρίσκονται σε υψηλά αξιώματα προσπαθούν να τον ελευθερώσουν. Μάταια, όμως…
Ο Ρήγας και οι σύντροφοί του παραδόθηκαν από τις Αυστριακές αρχές στους Τούρκους του Βελιγραδίου. Οι Τούρκοι τούς φυλάκισαν στον Πύργο Νεμπόισα κι άρχισαν να τους βασανίζουν. Μετά από πολλά βασανιστήρια τούς στραγγάλισαν και τους πέταξαν στον Δούναβη. Οι ιδέες όμως του Ρήγα δεν χάθηκαν. Είχαν ήδη γίνει σπίθα στα στήθη των Ελλήνων που γρήγορα θα άναβε η φλόγα της Επανάστασης.
Από το βιβλίο «Δύο φορές το ’21»