Αβωρίτι Δωρίδας, 1797 – Αθήνα, 1864
«Γι’ αυτά τα μάρμαρα επολεμήσαμε»
Ο Δημήτριος και η Βασιλική Τριανταφύλλου έφεραν στον κόσμο το 1797 στο χωριό Κροκύλιο Φωκίδας τον Ιωάννη, που θα γινόταν γνωστός στον κόσμο αργότερα ως Μακρυγιάννης. Ήταν μόλις ενός έτους ο Ιωάννης, όταν ο πατέρας του δολοφονήθηκε σε μια συμπλοκή με Τούρκους. Η μητέρα του Βασιλική με εκείνον και τα υπόλοιπα ορφανά αδέρφια του εγκαταστάθηκε στη Λειβαδιά. Σε ηλικία 15 ετών η μητέρα του τον έστειλε πίσω στη Φωκίδα να εργαστεί και στη συνέχεια στην Άρτα, όπου και ασχολήθηκε με το εμπόριο κάνοντας μεγάλη περιουσία.
Το 1820 ο Μακρυγιάννης μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία και από την πρώτη κιόλας στιγμή αφοσιώθηκε στην προετοιμασία του Αγώνα. Οι Τούρκοι, λίγο πριν ξεσπάσει η Επανάσταση, τον συνέλαβαν και τον βασάνισαν. Θα τον οδηγούσαν στην κρεμάλα, αν εκείνος δεν τους αποκάλυπτε το μέρος που είχε κρύψει την περιουσία του. Όταν πια άρχισε η επανάσταση, πήρε μέρος σε πολλές μάχες βοηθώντας μεγάλους οπλαρχηγούς, όπως ο Οδυσσέας Ανδρούτσος, ο Πανουργιάς και ο Νικηταράς. Τραυματίστηκε πολλές φορές στις πολεμικές συγκρούσεις, κάποιες μάλιστα πολύ σοβαρά. Κάποια από τα τραύματά του τον βασάνιζαν μέχρι το τέλος της ζωής του, αφού ποτέ δεν κατάφεραν να γιατρευτούν εντελώς.
Όταν ο Καποδίστριας έγινε Κυβερνήτης της Ελλάδας, διόρισε τον Μακρυγιάννη «Γενικό αρχηγό της εκτελεστικής δύναμης της Πελοποννήσου και Σπάρτης» με έδρα το Άργος. Αργότερα όμως διαφώνησαν και πήρε το μέρος των αντιπάλων του Καποδίστρια. Μετά τη δολοφονία του Καποδίστρια, ενώ αρχικά τάχθηκε υπέρ του Βασιλιά Όθωνα, στη συνέχεια πήρε το μέρος της αντιβασιλείας, κάτι που τον οδήγησε σε στρατοδικείο με την κατηγορία της έσχατης προδοσίας. Καταδικάστηκε σε θάνατο αλλά η ποινή του άλλαξε σε ισόβια και στη συνέχεια σε δεκαετή φυλάκιση. Έμεινε όμως μόνο για ένα σχεδόν χρόνο στη φυλακή. Μετά το τέλος της Βασιλείας του Όθωνα, του δόθηκε ξανά ο τίτλος του αντιστράτηγου λίγους μήνες πριν φύγει από τη ζωή.
Ο Μακρυγιάννης έγινε ιδιαίτερα γνωστός από τα «Απομνημονεύματα» που έγραψε σε μια λαϊκή, καθομιλουμένη γλώσσα, μέσα από τα οποία παίρνουμε πολλές πληροφορίες για την Ελληνική Επανάσταση και τον αγώνα των Ελλήνων. Εκείνο όμως που μένει στην καρδιά μας είναι ο άνθρωπος Μακρυγιάννης, που αποτελεί σύμβολο του προδομένου και εξαπατημένου αγωνιζόμενου λαού.
Από το βιβλίο «Δύο φορές το ’21»