Στην Ελλάδα όταν ομιλούμε περί μουσικής, τις πιο πολλές φορές εννοούμε τη μουσική με τον τρόπο που έχει αναπτυχθεί στην Ευρώπη και έχει μεταδοθεί και σ’ εμάς, τη μουσική του πενταγράμμου θα λέγαμε.
Στο από κάτω παράδειγμα μπορείτε να δείτε αριστερά μια παρτιτούρα (προέρχεται από το ιταλικό partita (παρτίτα), το οποίο είναι παράγωγο ενός ρήματος που σημαίνει μεταξύ άλλων διαχωρίζω). Στα ελληνικά θα το λέμε μουσικό κείμενο ή μουσική σύνθεση και ανάλογα με το όργανο για το οποίο γράφεται, θα προσαρμόζεται αναλόγως. Στο συγκεκριμένο παράδειγμα, τα πεντάγραμμα αυτά αντιστοιχούν, το από πάνω σε βιολί και τα δύο από κάτω σε πιάνο. Παρακάτω θα δείτε και ένα μουσικό κείμενο για ορχήστρα, όπου το κάθε “πεντάγραμμο” από τα 5 πρώτα, αντιστοιχεί και σ’ ένα διαφορετικό όργανο.
Η σελίδα αριστερά απεικονίζει τη μελωδία του κομματιού μέχρι το 42ο δευτερόλεπτο.
Η συγκεκριμένη μουσική γραφή και η συγκεκριμένη μουσική που αναπτύχθηκε στη Δύση, έχει το χαρακτηριστικό ότι έχει καθιερώσει να χωρίζει τις αποστάσεις των μουσικών φθόγγων σε τόνους και ημιτόνια, ενώ η ανθρώπινη φωνή και πολλά παραδοσιακά όργανα που έχουν κατασκευαστεί από αρχαιοτάτων χρόνων μπορούν να αποδώσουν και μικρότερα διαστήματα ή και μεγαλύτερα.
Αυτό σημαίνει ότι η Δυτική Ευρώπη, ιδιαιτέρως οι περιοχές της σημερινής Γαλλίας, Γερμανίας, Αγγλίας κ.α., επέλεξαν έναν συγκεκριμένο τρόπο μεταχείρισης της μουσικής, ο οποίος έχει γενικευτεί και έχει παγκοσμιοποιηθεί, αλλά διαφέρει πολύ από την παραδοσιακή μουσική άλλων τόπων, όπως και της Ελλάδος.
Η μουσική τα παλαιότερα χρόνια διδασκόταν με το αυτί και δίπλα στον δάσκαλο ή τον συνθέτη, οπότε υπήρχε μια παράδοση που περνούσε από γενιά σε γενιά, χωρίς ποτέ να είναι καταγεγραμμένη κάπου με έναν πολύ αυστηρό τρόπο. Αυτό συνέβη αργότερα πολλές φορές και η σημειογραφία που επιλέχθηκε είναι αυτή της Δυτικής Μουσικής, αντί για μια πιο ταιριαστή στην εκάστοτε μουσική.
Η παραδοσιακή μουσική των διαφόρων τόπων έχει και τη δική της σημειογραφία. Όπως και η δική μας παραδοσιακή μουσική, έχει άλλα διαστήματα, οπότε ακούγεται τελείως διαφορετικά. Ας πάρουμε το παράδειγμα της βυζαντινής μουσικής, με την οποία θα ασχοληθούμε αρκετά φέτος. Η βυζαντινή, είναι η μουσική που επέλεξε η Ορθόδοξη Εκκλησία να χρησιμοποιήσει στην Αυτοκρατορία την Ανατολική για να λατρεύεται ο Θεός και για να γλυκαίνεται το αυτί των ανθρώπων που την ακούν, καθώς επίσης και για να ξεκουράζονται οι άνθρωποι ψυχικά και πνευματικά.
Στη βυζαντινή σημειογραφία, τα διαστήματα, ανάλογα με τον εκάστοτε ήχο, (τους ήχους θα τους μάθουμε στη συνέχεια) είναι διαφορετικά. Π.χ. άλλη φορά ανεβαίνει κάποιος με τη φωνή 6 και άλλη 12 (όσο ένα ημιτόνιο και ένας τόνος) και άλλη 8 και άλλη 16, ή 4. Τα σημάδια που διαβάζουμε μάς δείχνουν τι διάστημα να ανεβούμε από την προηγούμενη νότα και όχι ποια νότα ακριβώς θα πούμε. Αν αλλάξει ο ήχος, παρότι τα σημάδια θα είναι ακριβώς τα ίδια, τα διαστήματα θα έχουν αλλάξει και θα έχει αλλάξει και το άκουσμα. Όργανα όπως το κανονάκι, χρησιμοποιούν τη σημειογραφία της βυζαντινής μουσικής για το παίξιμό τους.
Ας ακούσουμε και ένα μουσικό κομμάτι παραδοσιακής,
ανατολίτικης μουσικής σε κανόνι.