Ο Μέγας Φώτιος γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη περίπου το 820 μ.Χ. Προήλθε από ευλαβή χριστιανική οικογένεια. Μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον που αγαπούσε την προσευχή, τη νηστεία και τον συχνό εκκλησιασμό. Οι γονείς του ήταν ο Άγιος Σέργιος (εορτάζει στις 13 Μαΐου) και η Ειρήνη, οι οποίοι καταδιώχθηκαν επί του εικονομάχου αυτοκράτορα Θεόφιλου.
Ο Άγιος Σέργιος ήταν αδερφός του Πατριάρχου Ταρασίου. Όταν πιάσανε τον Άγιο Σέργιο, τον κρατούσαν από τον λαιμό και τον έσερναν στις οδούς της Κωνσταντινουπόλεως. Έπειτα, στερήθηκε την περιουσία του και εξορίσθηκε με τη γυναίκα του και τα παιδία του σε τόπο χωρίς νερό, όπου από τις ταλαιπωρίες, κοιμήθηκε ως Ομολογητής.
Καθώς μεγάλωνε, σπούδασε τα γράμματα και τις επιστήμες. Έγινε ένας σπουδαίος δάσκαλος αλλά και καλός γιατρός, ο οποίος έφτιαχνε χρήσιμα ιατρικά φάρμακα για την εποχή. Υπηρέτησε ως αξιωματικός στην αυτοκρατορική φρουρά. Εκείνη την εποχή είχε μείνει κενός ο πατριαρχικός θρόνος της Κωνσταντινούπολης, μετά από διαταγή του αυτοκράτορα να απομακρυνθεί ο Πατριάρχης Ιγνάτιος. Όλος ο κλήρος ψήφισε τον Φώτιο ως διάδοχο του Πατριάρχη. Η χειροτονία του ως Επισκόπου έγινε την ημέρα των Χριστουγέννων του έτους 858 μ.Χ. Προηγουμένως, ωστόσο, εκάρη μοναχός και στη συνέχεια, έλαβε τους βαθμούς της ιεροσύνης.
Παρά το γεγονός ότι έγινε Πατριάρχης, ο Φώτιος συνέχισε να είναι ταπεινός. Λέγεται πως όταν άκουγε ότι κάποιος αμάρτησε, έτρεχαν από τα μάτια του δάκρυα επειδή ένιωθε ότι αμάρτησε ο ίδιος και παρακαλούσε τον Θεό να τον συγχωρέσει.
Ο Άγιος Φώτιος ονομάστηκε Μέγας επειδή η αγάπη του και η υπακοή του στον Χριστό και την Εκκλησία ήταν μεγάλη. Αυτό άλλωστε φάνηκε και από τους αγώνες που έδωσε για αυτήν.
Ο Άγιος, έχοντας ως όπλο το Ευαγγέλιο και τους βίους των Αγίων Πατέρων, αγωνίστηκε εναντίον των αιρετικών και μάλιστα, των εικονομάχων. Κυρίως, όμως, αγωνίστηκε εναντίον της παπικής αίρεσης που τότε εμφανιζόταν για πρώτη φόρα. Τόνισε τα δογματικά τους λάθη και ιδιαίτερα τα λάθη του πάπα Ρώμης Νικολάου. Βέβαια, ο Πάπας Νικόλαος δεν σιώπησε. Συκοφάντησε τον Φώτιο και ξεκίνησε πόλεμο εναντίον του Αγίου. Κατασκεύασε πολλές πλεκτάνες που έστρεψαν πολλούς από τους Πατριάρχες της Ανατολικής εκκλησίας εναντίον του Φωτίου.
Μπροστά σε αυτήν την ταραχώδη κατάσταση που επικρατούσε στην Εκκλησία ο Μέγας Φώτιος συνεκάλεσε το 867 μ.Χ. έκτακτη Σύνοδο της Ανατολικής Εκκλησίας στην Κωνσταντινούπολη. Η Σύνοδος αυτή καθαίρεσε τον Πάπα Ρώμης Νικόλαο, διώχνοντάς τον από την Εκκλησία και αναθεμάτισε όλες τις παπικές καινοτομίες. Κυρίως αναθεμάτισε την προσθήκη του Filioque (φιλιόκβε) που έκαναν οι παπικοί στο Σύμβολο της Πίστεως, ότι δηλαδή, το Άγιο Πνεύμα εκπορεύεται από τον Πατέρα και τον Υιό σε αντίθεση με την Ορθόδοξη διδασκαλία του Κυρίου, ότι εκπορεύεται μόνο από τον Πατέρα. Με τον τρόπο αυτό αποκαταστάθηκε η γαλήνη στην Εκκλησία και αναθεματίστηκαν τα δογματικά λάθη των αιρετικών.
Παρά την νίκη της Ορθής Πίστης και του αγώνα του Φωτίου για αυτήν, ο αυτοκράτορας Μακεδόνας προκάλεσε νέες περιπέτειες για τον Άγιο Φώτιο. Συγκεκριμένα, εκείνη την περίοδο ο Βασίλειος συμβασίλευε με τον Μιχαήλ τον Γ’ . Η μεγάλη όμως επιθυμία του Βασιλείου να βασιλέψει μόνος, τον οδήγησε στο να σκοτώσει τον Μιχαήλ. Έτσι, μετά από λίγο καιρό ζήτησε να κοινωνήσει των Αχράντων Μυστηρίων, χωρίς όμως να έχει μετανοήσει και εξομολογηθεί πρώτα. Ο Μέγας Φώτιος δεν επέτρεψε να κοινωνήσει ο αυτοκράτορας. Ο βασιλιάς αγανάκτησε με αυτή τη στάση του Αγίου.
Θέλοντας να τον εκδικηθεί, κατέβασε από τον Πατριαρχικό θρόνο τον δίκαιο Φώτιο και επανέφερε τον έκπτωτο Ιγνάτιο. Εκτός από αυτό, δεν δίστασε να κλείσει τον Φώτιο στη Μονή Αγίας Σκέπης επειδή ο Άγιος θέλησε να τηρήσει τις εντολές του Κυρίου. Έξω από το Μοναστήρι φύλαγε ένας λόχος στρατιωτικών και δεν του επέτρεπαν να επικοινωνήσει με κανέναν. Παράλληλα, ο αυτοκράτορας συνεργάστηκε με τους παπικούς, για να συκοφαντήσουν και να δικάσουν τον Άγιο. Με μια ψευτοσύνοδο οι αιρετικοί αφόρισαν τον Φώτιο μέσα στον ναό της Αγίας Σοφίας. Ο Άγιος σιωπούσε. Υπέμεινε χωρίς παράπονα και αυτήν την δοκιμασία.
Μετά, όμως, από κάθε δοκιμασία έρχεται η λύτρωση! Ο γενναίος Φώτιος έμεινε για τρία χρόνια στη Μονή της Αγίας Σκέπης. Ο αυτοκράτορας γρήγορα κατάλαβε την αδικία που είχε κάνει εναντίον του Αγίου. Για αυτόν τον λόγο, όχι μόνο τον απελευθέρωσε, αλλά και τον έκανε υπεύθυνο στο παλάτι του για την ανατροφή των παιδιών του. Ο άγιος συμφιλιώθηκε και με τον Πατριάρχη Ιγνάτιο διαγράφοντας από το παρελθόν ό,τι τους χώριζε. Γεμάτοι δάκρυα έπεσαν ο ένας στα πόδια του άλλου και με ασπασμούς ζητούσαν ο ένας συγχώρεση από τον άλλον. Μετά ωστόσο από λίγο καιρό ο Ιγνάτιος αρρώστησε βαριά και κοιμήθηκε. Στην θέση του τότε, για άλλη μια φορά, η Εκκλησία έβαλε τον Φώτιο.
Ο Μέγας Φώτιος κινούμενος από αγάπη και με επιθυμία για την ενότητα μεταξύ των Χριστιανών έδειξε φιλική διάθεση στους Δυτικούς. Παραμένοντας πίστα στο Ορθόδοξο δόγμα προσπάθησε, για ακόμα μια φόρα, να αποδείξει τα λάθη των Παπικών, για να καταλάβουν την πλάνη τους. Ο νέος πάπας Ιωάννης έδειξε αρχικά ενδιαφέρον και έστειλε τους αντιπροσώπους του στη Νέα Σύνοδο, η οποία έγινε το 879 μ.Χ. στον Ναό της Αγίας Σοφίας στην Κωνσταντινούπολη. Σε αυτήν την Σύνοδο ήταν 383 Επίσκοποι και με την απόφασή της αναγνωρίστηκαν όλες οι προηγούμενες Συνοδοί που καταδίκασαν την πλάνη της παπικής αίρεσης. Ιδιαιτέρως, αναθεματίστηκε η προσθήκη του Filioque (φιλιόκβε) στο Σύμβολο της Πίστεως, αλλά και ακυρώθηκε η Σύνοδος που αφόριζε τον Μέγα Φώτιο. Έτσι, αναγνωριζόταν από την Σύνοδο ο Άγιος ως κανονικός Πατριάρχης της Κωνσταντινούπολης.
Οι παπικοί δεν άργησαν να βρουν προφάσεις για να δημιουργήσουν και πάλι αναστάτωση στην Εκκλησία. Η μεγάλη τους επιθυμία να αποκτήσουν υπό την εκκλησιαστική τους κυριαρχία την Βουλγαρία, τους οδήγησε να ξεκινήσουν για μια ακόμη φορά αγώνα εναντίον της Εκκλησίας της Κωνσταντινούπολης. Επίσης, ο νέος αυτοκράτορας Λέων ο Σοφός, κινούμενος από εγωισμό, συκοφάντησε και αυτός με τη σειρά του τον Φώτιο. Τον έδιωξε από το Πατριαρχείο και τον έκλεισε στην Μονή των Αρμενιανών. Εκεί, ο Άγιος έμεινε κλεισμένος για πέντε χρόνια, υπομένοντας μεγάλες δοκιμασίες χωρίς καμία παρηγοριά από τους ανθρώπους.
Μπορεί το σώμα του να βασανιζόταν, ο ίδιος όμως χαιρόταν που περνούσε θλίψεις για τον Χριστό. Μέσα σε αυτό το Μοναστήρι κοιμήθηκε ο Άγιος στις 6 Φεβρουαρίου του 981 μ.Χ., μακριά από την πατρίδα του και τα πνευματικά του παιδιά. Όλο το διάστημα της διακονίας του στην Κωνσταντινούπολη το συνόδευε ο αγώνας και η ομολογία του για την Ορθοδοξία.
Η Εκκλησία μας τιμά την μνήμη του Μεγάλου Φωτίου
στις 6 Φεβρουαρίου.