Ο Άγιος Ιωάννης είναι ο τελευταίος και μεγαλύτερος από τους προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης. Ονομάζεται «Πρόδρομος», επειδή με το κήρυγμά του άνοιξε τον δρόμο για τον ερχομό του Ιησού Χριστού και «Βαπτιστής», διότι βάπτιζε τους ανθρώπους στον Ιορδάνη ποταμό και βάπτισε και τον Κύριο ημών Ιησού Χριστό.
Ο Ιωάννης γεννήθηκε με θαυμαστό τρόπο από τους μεγάλους σε ηλικία γονείς του, τον ιερέα Ζαχαρία και την Ελισάβετ. Ήταν συγγενής του Ιησού Χριστού από την πλευρά της μητέρας του και έξι μόλις μήνες μεγαλύτερός Του. Τα παιδικά του χρόνια ήταν μαζί με τους γονείς του και μεγάλωνε με ευσέβεια. Έφυγε από νωρίς όμως στην έρημο της Ιουδαίας, ζώντας ασκητική ζωή μέχρι τα τριάντα του χρόνια.
Από την έρημο, σύμφωνα με Θεία Εντολή, μετακινήθηκε στις όχθες του Ιορδάνου ποταμού, όπου κήρυττε το γνωστό: «Μετανοείτε, επειδή έχει φτάσει η βασιλεία των ουρανών», «βαπτίζοντας τους προσερχόμενους προς αυτόν». Σύμφωνη με τα κηρύγματά του ήταν και η εμφάνισή του, καθώς και ο ασκητικός βίος και η διατροφή του. Φορούσε μάλλινο χιτώνα από τρίχες καμήλας και ζώνη δερμάτινη στην μέση του, ενώ η τροφή του ήταν άγριο μέλι και ακρίδες (άγρια χόρτα). Φαίνεται πως δεν παρέμενε συνέχεια στο ίδιο μέρος αλλά περιερχόταν σε όλην την γύρω περιοχή του Ιορδάνου κηρύττοντας το βάπτισμα της μετανοίας. Επίσης, κήρυττε πως θα εμφανιζόταν κάποιος που θα λύτρωνε τον λαό του Ισραήλ. Παρόλο που ο Ιωάννης δεν έκανε κανένα θαύμα, πολλοί πίστεψαν στα λόγια του, τον ακολουθούσαν και μάλιστα, αρκετοί γίνανε και μαθητές του.
Τα λόγια του ενοχλούσαν τους Φαρισαίους επειδή τους ήλεγχε για την υπερηφάνεια τους και την σκληροκαρδία τους, καθώς και τον Ηρώδη Αντίπα, που τον ήλεγχε για την παράνομη συγκατοίκησή του με την σύζυγο του ζωντανού αδελφού του Ηρώδη, Φιλίππου, την Ηρωδιάδα.
Ο Ηρώδης, παρόλο που τον εκτιμούσε και τον θεωρούσε δίκαιο και Άγιο άνθρωπο, αναγκάστηκε να τον φυλακίσει. Σε κάποια γιορτή των γενεθλίων του, ο Ηρώδης ζήτησε από την κόρη του, Σαλώμη, να του χορέψει και της υποσχέθηκε με όρκο να της δώσει ό,τι του ζητήσει. Η Ηρωδιάδα, η μητέρα της, που μισούσε τον Ιωάννη, βρήκε τότε την ευκαιρία που αναζητούσε και προέτρεψε τότε την κόρη της να ζητήσει το κεφάλι του προφήτου Ιωάννου μέσα σε ένα πιάτο. Έτσι ηκολούθησε ο αποκεφαλισμός του Αγίου.
Το σώμα του ενταφιάστηκε από τους μαθητές του ενώ πήγαν να αναγγείλουν το θλιβερό γεγονός στον Ιησού. Η κεφαλή του, μετά από εντολή της Ηρωδιάδας, ενταφιάστηκε κοντά στο ανάκτορο του Ηρώδη στη Μαχαιρούντα, όπου βρέθηκε από δύο μοναχούς που είδαν τον Άγιο στο όνειρό τους. Η κεφαλή του Αγίου Ιωάννου χάθηκε άλλες δύο φορές και όταν βρέθηκε, μεταφέρθηκε οριστικά στην Κωνσταντινούπολη.
Ο Ιωάννης ο Πρόδρομος είναι ο μεγαλύτερος Άγιος της Εκκλησίας μας μετά την Παναγία, εικονίζεται στα δεξιά του Κυρίου στο τέμπλο σε όλους τους ναούς και τιμάται στις 7 Ιανουαρίου (Σύναξις του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου), στις 29 Αυγούστου (Αποκεφαλισμός του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου και στις 24 Ιουνίου (Γενέθλιον Αγίου Ιωάννου). Αξίζει να σημειωθεί πως στις δεήσεις και στις προσευχές, η εκκλησία αναφέρει πάντα το όνομα του Αγίου μετά την Παναγία, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου: «Αλήθεια σας λέω δεν έχει εγερθεί μεταξύ των γεννημένων από γυναίκες μεγαλύτερος από τον Ιωάννη τον Βαπτιστή».
Το απολυτίκιο του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου
ψάλλεται σε ήχο β΄ και είναι το εξής:
Μνήμη δικαίου μετ᾽ ἐγκωμίων, σοὶ δὲ ἀρκέσει ἡ μαρτυρία τοῦ Κυρίου Πρόδρομε· ἀνεδείχθης γὰρ ὄντως καὶ Προφητῶν σεβασμιώτερος, ὅτι καὶ ἐν ῥείθροις βαπτίσαι κατηξιώθης τὸν κηρυττόμενον. Ὅθεν τῆς ἀληθείας ὑπεραθλήσας, χαίρων εὐηγγελίσω καὶ τοῖς ἐν ᾄδῃ, Θεὸν φανερωθέντα ἐν σαρκί,
τὸν αἴροντα τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου,
καὶ παρέχοντα ἡμῖν τὸ μέγα ἔλεος.