Ας δούμε τώρα τη γεωμορφολογία του κάθε διαμερίσματος και ας συγκρατήσουμε τα βασικά χαρακτηριστικά του καθενός:
Η Πελοπόννησος γνωστή και ως Μορέας ή Μοριάς αποτελεί τη μεγαλύτερη χερσόνησο της Ελλάδας και τη νοτιότερη της Ευρώπης. Η σύνδεση της Πελοποννήσου με τη Στερεά Ελλάδα και την υπόλοιπη ηπειρωτική χώρα γίνεται μέσω του Ισθμού της Κορίνθου και της γέφυρας Ρίου-Αντιρρίου (2004). Το 1893 κατασκευάστηκε η Διώρυγα της Κορίνθου η οποία ενώνει τον Σαρωνικό με τον Κορινθιακό κόλπο και αποτελούσε διεθνή κόμβο θαλάσσιων συγκοινωνιών.
Το ανάγλυφο της Πελοποννήσου χαρακτηρίζεται από μεγάλους ορεινούς όγκους. Η υψηλότερη οροσειρά της είναι ο Ταΰγετος ή Πενταδάκτυλος εκτεινόμενη μεταξύ των λεκανών Μεγαλόπολης – Ευρώτα και Μεσσηνίας. Η κορυφή της ονομάζεται Αγιολιάς ή Προφήτης Ηλίας και έχει ύψος 2.407 μέτρα. Τα βουνά που δεσπόζουν στην Πελοπόννησο και ξεπερνούν τα 2000μ. ύψος είναι η οροσειρά της Κυλλήνης ή Ζήρειας (2.376 μ.), τα Αροάνια όρη ή Χελμός (2.341 μ.), ο Ερύμανθος ή Ωλονός (2.224 μ.) και η Πεντέλεια ή Ντουρντουβάνα (2.112 μ.).
Ο μεγαλύτερος ποταμός της είναι ο Αλφειός ο οποίος πηγάζει από τα αρκαδικά οροπέδια, δέχεται νερά από παραποτάμους (Ερύμανθος, Λάδωνας, Λούσιος, Κλαδέος, Ελισσώνα) και εκβάλλει στο βόρειο άκρο του κόλπου της Κυπαρισσίας. Άλλοι ποταμοί είναι ο Γλαύκος, ο Πηνειός Ηλείας, η Νέδα (το ένα από τα δύο ποτάμια της Ελλάδας με θηλυκό όνομα), ο Ευρώτας, ο Ασωπός, ο Νέδων, ο Σελινούντας, ο Βελίκας, ο Τάνος, ο Ίναχος κ.ά.
Μερικές από τις κυριότερες λίμνες της είναι η τεχνητή λίμνη του Λάδωνα, του Μουστού και η εποχιακή λίμνη Τάκα στον νομό Αρκαδίας, η λίμνη Τσιβλού στον νομό Αχαΐας, οι λίμνες Καϊάφα και Πηνειού (τεχνητή λίμνη) στον νομό Ηλείας, η τεχνητή λίμνη Δόξα και η ελώδης Στυμφαλία στον νομό Κορινθίας.
Το μεγαλύτερο σε έκταση γεωγραφικό διαμέρισμα της Ελλάδος. Συνορεύει βόρεια με την Ήπειρο και τη Θεσσαλία, ανατολικά βρέχεται από το Αιγαίο Πέλαγος, νοτιοανατολικά από τον Σαρωνικό Κόλπο, νότια από τον Κορινθιακό και τον Πατραϊκό Κόλπο και δυτικά από το Ιόνιο Πέλαγος. Διοικητικά διαιρείται σε επτά νομούς: Αιτωλοακαρνανίας με πρωτεύουσα το Μεσολόγγι, Αττικής με πρωτεύουσα την Αθήνα, Βοιωτίας με πρωτεύουσα τη Λειβαδιά, Ευβοίας με πρωτεύουσα τη Χαλκίδα, Ευρυτανίας με πρωτεύουσα το Καρπενήσι, Φθιώτιδος με πρωτεύουσα τη Λαμία και Φωκίδος με πρωτεύουσα την Άμφισσα.
Η Στερεά Ελλάδα είναι μια από τις πιο ορεινές περιοχές της Ελλάδος. Αναλυτικά η κατανομή του εδάφους σε κατηγορίες έχει ως εξής : 22% πεδινό, 19% ημιορεινό και 59% ορεινό. Στη Στερεά Ελλάδα εκτείνεται ο ορεινός όγκος της Ν. Πίνδου. Από τις σημαντικότερες οροσειρές είναι τα Άγραφα, ο Τυμφρηστός, τα Βαρδούσια, το Παναιτώλιο, τα Ακαρνανικά Όρη, η Όθρυς και η Πάρνηθα. Οι κυριότερες πεδιάδες της Στερεάς Ελλάδος είναι η πεδιάδα του Αγρινίου, του Βάλτου, του Μεσολογγίου, της Άμφισσας, της Λαμίας, της Αταλάντης, της Κωπαϊδας, της Θήβας, του Μαραθώνα και των Μεσογείων. Ο κυριότερος ποταμός της Στερεάς Ελλάδος είναι ο Αχελώος, που στην πορεία του δέχεται πολλούς παραποτάμους, όπως τον Μέγδοβα και τον Αγραφιώτη. Υπάρχουν ακόμη ο ποταμός Εύηνος ή Φείδαρης, ο Μόρνος, ο Σπερχειός, ο Γοργοπόταμος, ο Ασωπός και ο Βοιωτικός Κηφισός. Η Στερεά Ελλάδα έχει πολλές λίμνες. Μετά την Κωπαϊδα που αποξηράνθηκε η μεγαλύτερη είναι η Τριχωνίδα. Υπάρχουν ακόμη η λίμνη Οζερός, η Αμβρακία, η Υλίκη και η λίμνη του Μαραθώνα.
Η Θεσσαλία αντιπροσωπεύει περίπου το 11% της συνολικής έκτασης της ελληνικής επικράτειας. Συνορεύει βόρεια με τη Μακεδονία, νότια με τη Στερεά Ελλάδα, δυτικά με την Ήπειρο, ενώ ανατολικά βρέχεται από το Αιγαίο Πέλαγος και το νότιο τμήμα του Θερμαϊκού Κόλπου. Διαιρείται στους νομούς Λαρίσης, Μαγνησίας, Τρικάλων, Καρδίτσας και Σποράδων.
Το έδαφος, ως προς τη διαμόρφωσή του, είναι 50% ορεινό-ημιορεινό και 50% πεδινό, ενώ στα όριά του περιλαμβάνεται η πεδιάδα της Θεσσαλίας (Θεσσαλικός κάμπος), η δεύτερη μεγαλύτερη πεδιάδα και σιτοβολώνας της ελληνικής επικράτειας (μεγαλύτερη είναι εκείνη της Μακεδονίας, στην περιοχή Θεσσαλονίκης – Γιαννιτσών), που διαρρέεται στον άξονα ανατολή-δύση από τον ποταμό Πηνειό, το τρίτο μεγαλύτερο ποτάμι της χώρας.
Στις ορεινές περιοχές περιλαμβάνονται ο Όλυμπος, το νότιο τμήμα της κυρίως οροσειράς της Πίνδου, το βόρειο τμήμα των Αγράφων, η Όσσα, το Πήλιο και η Όθρυς. Ιδιαίτερης σημασίας γεωστρατηγικό και οικονομικό έργο στην περιφέρεια της Θεσσαλίας είναι η τεχνητή λίμνη του Ταυρωπού, η οποία δημιουργήθηκε ύστερα από απόφραξη της κοίτης του Ταυρωπού, παραπόταμου του Αχελώου.
Η Ήπειρος είναι ένα από τα γεωγραφικά διαμερίσματα της Ελλάδας. Αποτελείται από τους νομούς Άρτας, Ιωαννίνων, Πρέβεζας και Θεσπρωτίας.
Τα όρια της Ηπείρου εκτείνονται από τον Αμβρακικό κόλπο νότια μέχρι τον Γενούσο (Σκούμπι) ποταμό βόρεια και από το Ιόνιο πέλαγος δυτικά μέχρι την οροσειρά της Πίνδου ανατολικά. Ο ποταμός Γενούσος χώριζε την Ήπειρο από το γεωγραφικό διαμέρισμα που άλλοτε λεγόταν Ιλλυρία . Σήμερα το τμήμα της Ηπείρου που βρίσκεται μεταξύ του Γενούσου (βόρεια) και των σημερινών ελληνοαλβανικών συνόρων (νότια) ανήκει στο Αλβανικό κράτος.
Η Ήπειρος είναι το ορεινότερο διαμέρισμα της χώρας μας και καλύπτεται από την οροσειρά της Πίνδου και τις διακλαδώσεις της. Στα ανατολικά εκτείνεται η οροσειρά της Πίνδου. Κατά μήκος των Ελληνοαλβανικών συνόρων υψώνονται τα βουνά των Φιλιατών (1.064 μ.), το βουνό Τσαμαντάς (1.680 μ.), το βουνό Μακρύκαμπος (1.672 μ.), το βουνό Δούσκο (2.207 μ.) και το βουνό Γράμμος (2.520 μ.). Νότια των βουνών αυτών απλώνονται τα παρακάτω βουνά: Σμόλικας (2.637 μ.), το οποίο είναι το ψηλότερο βουνό της Ηπείρου και το δεύτερο μετά τον Όλυμπο, Τύμφη ή Γκαμήλα (2.497 μ.), Μιτσικέλι (1.810 μ.), το Μαυροβούνι (2.160 μ.) και Πλάκα (1.594 μ.). Μεταξύ των βουνών Τύμφη, Μιτσικέλι, και Μαυροβούνι βρίσκονται τα βουνά Τσούκα (1.784 μ.) και Τσούκα Ρόσσα (1.987 μ.). Στη συνέχεια από την Πλάκα, ακολουθεί ο αυχένας της Κατάρας, νότια του οποίου υψώνονται κατά σειρά τα βουνά Λάκμος ή Περιστέρι (2.295 μ.), Αθαμανικά ή Τζουμέρκα (2.469 μ.) και Αλίνδα (1.540 μ.). Στην Κεντρική Ήπειρο υπάρχουν τα βουνά Κούρεντα (1.172 μ.), Τόμαρος ή Ολύτσικας (1.974 μ.) και Ξεροβούνι (1.614 μ.). Τέλος στη δυτική Ήπειρο υψώνονται τα βουνά Φαρμακοβούνι (1.240 μ.), της Παραμυθιάς (1.658 μ.), του Σουλίου (1.615 μ.), τα Θεσπρωτικά (1.274 μ.), της Πάργας (927 μ.) και του Ζαλόγγου (772 μ.).
Οι ποταμοί της Ηπείρου είναι οι εξής: Ο Άραχθος, ο Λούρος, ο Θύαμις (ή Καλαμάς), ο Αχέροντας (ή Μαυροπόταμος), ο Αώος και ο Αχελώος (ή Ασπροπόταμος). Λίμνες έχει την Παμβώτιδα, τη λίμνη Τζαραβίνα και μια τεχνητή λίμνη.
Η Μακεδονία είναι το μεγαλύτερο γεωγραφικό διαμέρισμα της Ελλάδας και βρίσκεται στο βόρειο τμήμα της χώρας. Στα δυτικά ορίζεται από την οροσειρά της Πίνδου, καταλήγοντας ανατολικά στον ποταμό Νέστο. Συνορεύει βόρεια με τα Σκόπια και τη Βουλγαρία, ανατολικά με τη Θράκη, δυτικά με την Ήπειρο, βορειοδυτικά με την Αλβανία, ενώ νότια συνορεύει με τη Θεσσαλία και βρέχεται από το Αιγαίο Πέλαγος.
Διαιρείται σε 13 νομούς: Γρεβενών, Δράμας, Ημαθίας, Θεσσαλονίκης, Καβάλας, Καστοριάς, Κιλκίς, Κοζάνης, Πέλλας, Πιερίας, Σερρών, Φλώρινας, Χαλκιδικής.
Η Μακεδονία είναι περιοχή πολύμορφη με ψηλά όρη που περιβάλουν εκτεταμένες πεδιάδες και αρκετούς ποταμούς που μερικοί πηγάζουν στις γειτονικές χώρες. Με μια γρήγορη ματιά στο ανάγλυφο του χώρου της εύκολα διαπιστώνεται ότι κύριο χαρακτηριστικό της Μακεδονίας είναι ο συσσωρευμένος ορεινός όγκος στα δυτικά που απλώνει προς την ανατολή ένα μακρότατο βραχίονα με αλλεπάλληλες οροσειρές που επιστρέφουν από βορρά όλη τη χώρα έως τη Θράκη κατά μήκος των βορείων συνόρων. Οι οροσειρές αυτές κόπτονται σε δύο ομάδες από τη βαθιά κοιλάδα του Αξιού (στο κέντρο της Μακεδονίας). Συνάμα σημαντικοί ποταμοί, οι μεγαλύτεροι της Ελλάδας διασχίζουν τη γη αυτή, που με τις υπάρχουσες αρκετές λίμνες παρέχουν το γενικό εκείνο μορφολογικό πλαίσιο που επιτρέπει τη διαίρεση του χώρου σε ακριβώς τρία χωριστά τμήματα, τη Δυτική Μακεδονία (εξαιρετικά ορεινή με σημαντικά οροπέδια), την Κεντρική Μακεδονία (με τις εκτεταμένες πεδιάδες) και την Ανατολική Μακεδονία (με τα εύφορα λεκανοπέδια που περικλείονται σε λοφοσειρές).
Κυριότεροι ποταμοί είναι ο Αξιός, Αλιάκμονας, Στρυμών, Γαλλικός, Λουίδας και Νέστος.
Οι λίμνες της Μακεδονίας διακρίνονται σε ορεινές και πεδινές. Ορεινές (κύριες) είναι: Η Αχρίδα (ή Λυχνιτίδα), η Μεγάλη Βρυγηίς – η μεγίστη των Βαλκανίων και η βαθύτερη επί ελληνικού τμήματος της Ελλάδας, και η Μικρή Βρυγηίς (ή Πρέσπες), η Βεγορίτιδα (ή Βεγορίτις ή του Οστρόβου) – με τρεις επιμέρους μικρότερες των Πετρών, τη Χειμαδίτιδα και την Ζάζαρη, της Δοϊράνη και η Ορεστιάς (ή Καστοριάς). Πεδινές είναι: η άλλοτε Γιαννιτσών, της Αρτζάνης και του Αματόβου που αποξηράνθηκαν, η Κερκίνη, η Κορώνεια (ή του Λαγκαδά ή του Αγ. Βασιλείου), η Βόλβη και η Πικρολίμνη.
Η Θράκη είναι γεωγραφική και ιστορική περιοχή της Ελλάδας που αποτελεί ένα από τα γεωγραφικά διαμερίσματα της χώρας. Διοικητικά αποτελεί μέρος της περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, ενώ γεωγραφικά ορίζεται από τον ποταμό Νέστο στα δυτικά και τον ποταμό Έβρο στα ανατολικά, με το Θρακικό Πέλαγος στα νότια και την οροσειρά της Ροδόπης στα βόρεια. Η Θράκη διαιρείται στους νομούς Ξάνθης, Ροδόπης και Έβρου.
Το έδαφος της Θράκης χαρακτηρίζεται από επιμήκεις ορεινούς όγκους, πεδιάδες προς τα παράλια και μεγάλους ποταμούς που διαρρέουν την περιοχή. Οι μεγαλύτεροι ποταμοί είναι ο Νέστος και ο Έβρος, που πηγάζουν από τη Βουλγαρία, διασχίζουν την Ελλάδα και εκβάλλουν στο Αιγαίο σχηματίζοντας δέλτα. Σημαντικότερη λίμνη είναι η λίμνη Βιστωνίδα στα όρια των νομών Ξάνθης και Ροδόπης. Οι ακτές είναι συνεχείς, ομαλές, αμμώδεις, και στην πλειοψηφία τους προσφέρονται για κολύμπι. Το μόνο νησί της περιοχής είναι η Σαμοθράκη.
Η Κρήτη βρίσκεται στο νότιο άκρο του Αιγαίου πελάγους. Η νήσος διαιρείται σε τέσσερις νομούς: Ηρακλείου, Λασιθίου, Ρεθύμνης και Χανίων.
Το νησί είναι εξαιρετικά ορεινό με τρεις κύριες οροσειρές, τα Λευκά Όρη (2454 μ.), τον Ψηλορείτη (Ίδα) (2456 μ.) και τη Δίκτη (Λασιθιώτικα Όρη) (2148 μ.) που το διασχίζουν κατά σειρά από τη δύση ως την ανατολή. Επιπλέον ορεινοί όγκοι είναι αυτοί της Θρυπτής (1476 μ) στα ανατολικά, τα Αστερούσια Όρη (1231 μ.) στα νότια. Στα βόρεια του νομού Ρεθύμνης υψώνονται τα Ταλαία όρη (1088 μ.) καθώς και το αυτόνομο όρος Κέντρος (1777 μ.) στον ίδιο νομό.
Σε αυτά τα βουνά υπάρχουν εύφορα οροπέδια, όπως ο Ομαλός στα Λευκά Όρη, η Νίδα στην Ίδα και το Λασίθι, και το Καθαρό στη Δίκτη. Στο νησί υπάρχουν σημαντικά σπήλαια όπως το Δικταίο και το Ιδαίο άντρο. Κύριο μορφολογικό χαρακτηριστικό της Κρήτης είναι τα επιβλητικά φαράγγια όπως το διάσημο φαράγγι της Σαμαριάς, το φαράγγι Ίμπρου, το φαράγγι του Χα, το φαράγγι των Μύλων, καθώς και το Κουρταλιώτικο φαράγγι. Λίμνες στην Κρήτη είναι οι: Λίμνη Βουλισμένη, Λίμνη Κουρνά και η Λίμνη Ποταμών.
Τα Νησιά του Αιγαίου Πελάγους είναι το σύμπλεγμα των νήσων του Αιγαίου Πελάγους, με την ηπειρωτική Ελλάδα να βρίσκεται στα δυτικά και βόρεια και την Τουρκία στα ανατολικά.
Σ’ αυτό ανήκουν τα νησιά: Λέσβος, Χίος, Σάμος, Λήμνος, Ικαρία, Άγιος Ευστράτιος, Ψαρά, Φούρνοι, Οινούσσες, Θύμαινα, Νάξος, Άνδρος, Πάρος, Τήνος, Μήλος, Κέα, Αμοργός, Ίος, Κύθνος, Μύκονος, Σύρος, Θήρα (Σαντορίνη), Σέριφος, Σίφνος, Σίκινος, Ανάφη, Κίμωλος, Αντίπαρος, Φολέγανδρος, Μακρόνησος, Ηράκλεια, Γυάρος, Πολύαιγος, Κέρος, Ρήνεια, Δονούσα, Θηρασία, Αντίμηλος, Δεσποτικό, Σχοινούσα, Κουφονήσια, Δήλος, Ρόδος, Κάρπαθος, Κως, Κάλυμνος, Αστυπάλαια, Κάσος, Τήλος, Σύμη, Λέρος, Νίσυρος, Πάτμος, Χάλκη, Σαριά, Λειψοί, Ψέριμος, Αγαθονήσι, Λέβιθα, Καστελόριζο (ή Μεγίστη), Σύρνα, Αλιμιά, Αρκοί, Γυαλί, Νίμος, Τέλενδος, Φαρμακονήσι, Κίναρος
Το διαμέρισμα αυτό εκτείνεται σε πολύ μεγάλη περιοχή και τα νησιά, αναλόγως το μέγεθός τους παρουσιάζουν πολύ διαφορετικά γεωμορφολικά χαρακτηριστικά. Το έδαφος των νησιών του Αιγαίου (ιδιαίτερα του Κεντρικού Αιγαίου) είναι γενικά ορεινό, ενώ μικρές πεδιάδες υπάρχουν στα παράλια ορισμένων εξ αυτών. Ελάχιστα είναι αυτά που έχουν ποτάμι για πόσιμο νερό ενώ στα περισσότερα συνέλεγαν παλαιότερα το νερό της βροχής για να πιουν.
Θα μιλήσουμε πιο αναλυτικά γι’ αυτά σε επόμενα μαθήματα.
Τα Επτάνησα βρίσκονται κατά μήκος και κοντά στη δυτική ακτή της ηπειρωτικής Ελλάδας και πιο συγκεκριμένα της Ηπείρου, Στερεάς Ελλάδας και Πελοποννήσου.
Τα Επτάνησα αποτελούν ένα σύμπλεγμα επτά κυρίων νησιών και αρκετών μικρότερων που βρίσκεται στο Ιόνιο Πέλαγος. Τα επτά κύρια νησιά είναι, με σειρά μεγέθους, η Κεφαλονιά, η Κέρκυρα, η Ζάκυνθος, η Λευκάδα, τα Κύθηρα, η Ιθάκη και οι Παξοί.
Το νησιωτικό σύμπλεγμα των Επτανήσων περιλαμβάνει και κάποια μικρότερα νησιά όπως τα Αντικύθηρα, τους Αντίπαξους, το Αρκούδι, την Άτοκο, τον Βρόμωνα, τη Δρακονέρα, την Ερεικούσσα, τον Κάλαμο, τον Καλόγηρο, το Καρλονήσι, τον Καστό, τον Λαμπρινό, το Μαθράκι, τη Μάκρη, το Μεγανήσι, το Μόδι, τους Οθωνούς, την Οξεία, τον Πεταλά, τον Ποντικό, το Προβάτι, τον Σκορπιό, τη Σοφία, τις Στροφάδες, τη Σωρό και άλλα.
Πέραν των Κυθήρων που είναι σε τελείως άλλη γεωγραφική περιοχή από τα υπόλοιπα νησιά, όλα τα υπόλοιπα βρίσκονται στον ίδιο σχετικά γεωγραφικό χώρο, και άρα έχουν το ίδιο σχεδόν κλίμα. Τα μεγαλύτερα νησιά αναμενόμενα έχουν μεγαλύτερη ιδιομορφία από τα μικρότερα και πλουσιότερο ανάγλυφο.